อัสสโพตกชาดก

อัสสโพตกชาดก

ในอดีตกาล ณ กรุงพาราณสีอันรุ่งเรือง ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ทรงเป็นพราหมณ์หนุ่มผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาดและมีคุณธรรมอันสูงส่ง อาศัยอยู่กับครอบครัวอันแสนอบอุ่นในบ้านหลังเล็กกลางเมือง ท่านเป็นที่รักใคร่ของคนรอบข้างด้วยกิริยามารยาทอันอ่อนน้อมถ่อมตน และความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ท่านมีภรรยาที่งดงามราวกับนางฟ้า และมีบุตรธิดาที่น่ารักถึงห้าคน ชีวิตของท่านดำเนินไปด้วยความสงบสุขและความสมบูรณ์พูนสุข

วันหนึ่ง ขณะที่ท่านกำลังนั่งอ่านคัมภีร์โบราณอยู่ใต้ต้นสาละใหญ่ในสวนหลังบ้าน สายลมเย็นพัดโชยมาพร้อมกับกลิ่นหอมของดอกไม้ ท้องฟ้าแจ่มใสไร้เมฆ หม่อมฉันเห็นชายชราท่าทางแปลกประหลาดเดินเข้ามาในสวนของท่าน ชายชราผู้นั้นสวมใส่ผ้าขาดรุ่งริ่ง เนื้อตัวมอมแมม ผมเผ้ายุ่งเหยิง ดวงตาฝ้าฟาง แต่แฝงไว้ด้วยประกายแห่งปัญญา ชายชราเดินตรงมายังท่านด้วยท่าทีที่อ่อนน้อม

"ท่านพราหมณ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้ามาในวันนี้ด้วยความหิวโหย และอ่อนล้าเหลือเกิน ขอความเมตตาจากท่าน ได้โปรดแบ่งปันอาหารสักเล็กน้อยแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด"

พระโพธิสัตว์ทรงมองชายชราด้วยความสงสาร ทรงลุกขึ้นยืนอย่างรวดเร็ว และเชิญชวนชายชราเข้ามาในบ้าน

"ท่านตา ท่านอย่าได้กังวล ข้าพเจ้าจะจัดหาอาหารอันโอชะที่สุดมาเลี้ยงท่านอย่างเต็มที่ เชิญนั่งพักก่อนเถิด"

พระโพธิสัตว์รีบเข้าไปในครัว ตรึกตรองว่าจะนำอาหารอะไรมาเลี้ยงชายชราอย่างดีที่สุด ท่านมีข้าวสาร หุงใหม่ๆ มีเนื้อปลาสดๆ ที่เพิ่งได้มาเมื่อเช้า มีผักสดนานาชนิดที่ปลูกเองในสวน ท่านคิดถึงม้าอาชาไนยตัวโปรดของท่าน ซึ่งมีพละกำลังแข็งแรงสง่างาม เป็นที่รักยิ่งของท่าน

เมื่อมองเห็นม้าอาชาไนยตัวนั้น พระโพธิสัตว์พลันนึกถึงคำสอนในคัมภีร์โบราณ ที่กล่าวถึงการเสียสละเพื่อผู้อื่น ว่าเป็นหนทางแห่งการสร้างบุญบารมีอันยิ่งใหญ่

ทันใดนั้นเอง พระโพธิสัตว์ก็มีมติอันแน่วแน่ ทรงเดินกลับออกมาหาชายชราด้วยใบหน้าเปื้อนยิ้ม

"ท่านตา ข้าพเจ้ามีอาหารเลิศรสจะนำมาให้ท่าน แต่ขอท่านจงรับมันด้วยใจยินดี"

กล่าวจบ พระโพธิสัตว์ก็เดินตรงไปยังคอกม้า พลางลูบไล้แผงคอของม้าอาชาไนยตัวนั้นด้วยความรัก

ชายชรามองด้วยความสงสัย ขณะที่พระโพธิสัตว์ทรงเตรียมมีดอาวุธอันคมกริบ

ด้วยความเด็ดเดี่ยว พระโพธิสัตว์ทรงลงมือสังหารม้าอาชาไนยตัวโปรดของท่าน แล้วนำเนื้อมาปรุงเป็นอาหารอันโอชะที่สุดเท่าที่ท่านจะทำได้ ด้วยฝีมืออันประณีตและเครื่องปรุงชั้นเลิศ

เมื่ออาหารพร้อม ท่านก็นิมนต์ชายชรามานั่งที่โต๊ะอาหาร และเสิร์ฟอาหารที่ปรุงจากเนื้อของม้าอาชาไนยให้แก่ท่าน

ชายชราเมื่อได้ลิ้มรสชาติอันเลิศเลอของอาหาร ก็บังเกิดความปลาบปลื้มใจเป็นอย่างยิ่ง

"ท่านพราหมณ์ ผู้มีจิตใจประเสริฐ ท่านได้เสียสละสิ่งอันมีค่าที่สุดเพื่อข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่เคยได้ลิ้มรสอาหารอันใดที่อร่อยเท่านี้มาก่อนเลย"

เมื่อชายชราอิ่มหนำสำราญแล้ว พระโพธิสัตว์ก็ทูลถาม

"ท่านตา ท่านมาจากไหน เหตุใดจึงมาอยู่ในสภาพเช่นนี้"

ชายชราเมื่อได้รับการถามไถ่ ก็ค่อยๆ เล่าเรื่องราวของตนเอง

"ข้าพเจ้าเป็นทูตของพระอินทร์ ลงมายังโลกมนุษย์ เพื่อทดสอบจิตใจของผู้คน ข้าพเจ้าได้แปลงกายเป็นคนแก่ยากไร้ เพื่อดูว่าใครจะมีความเมตตากรุณา และเสียสละเพื่อผู้อื่นอย่างแท้จริง"

เมื่อได้ยินดังนั้น พระโพธิสัตว์ก็บังเกิดความประหลาดใจยิ่งนัก ทรงทราบว่าชายชราที่ท่านให้ความช่วยเหลืออย่างเต็มที่นั้น คือทูตของพระอินทร์

พระอินทร์ทรงเปี่ยมด้วยความปลาบปลื้มในบุญบารมีของพระโพธิสัตว์

"ท่านพราหมณ์ ท่านคือผู้มีจิตใจอันประเสริฐยิ่งนัก ท่านได้บำเพ็ญทานบารมีอันบริสุทธิ์ โดยไม่คำนึงถึงความสูญเสียของตนเอง การเสียสละม้าอาชาไนยอันเป็นที่รักของท่าน แสดงให้เห็นถึงความมีเมตตาอันหาที่สุดมิได้ ข้าพเจ้าจะประทานพรแก่ท่าน เพื่อเป็นเครื่องตอบแทนความดีของท่าน"

พระอินทร์ทรงประทานพรให้ครอบครัวของพระโพธิสัตว์มีความสุขความเจริญ มีทรัพย์สมบัติไม่ขาดสาย และมีสุขภาพแข็งแรงตลอดไป

หลังจากนั้น พระโพธิสัตว์ก็ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขกับครอบครัว อันเป็นผลมาจากบุญบารมีที่ท่านได้บำเพ็ญไว้

คติธรรม

นิทานเรื่องนี้สอนให้เห็นถึงความสำคัญของการเสียสละและการให้ทาน การให้ที่แท้จริงคือการให้โดยไม่หวังสิ่งตอบแทน และการให้แม้ในสิ่งที่ตนเองรักและหวงแหนที่สุด จะนำมาซึ่งผลบุญอันยิ่งใหญ่ และความสุขที่ยั่งยืน

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาดกนี้ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ ทานบารมี คือ การให้ทานอย่างบริสุทธิ์ โดยทรงเสียสละทรัพย์สมบัติอันมีค่าที่สุด คือม้าอาชาไนยอันเป็นที่รัก เพื่อช่วยเหลือผู้ตกยาก แม้ว่าการเสียสละครั้งนี้จะทำให้ท่านสูญเสียสิ่งที่มีค่าไป แต่ก็แสดงให้เห็นถึงจิตใจอันสูงส่ง และความเมตตาที่เปี่ยมล้น ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้างบารมีในภพชาติต่อไป